A aparición de Internet cambiou por completo as nosas vidas, producindo grandes avances nos eidos da investigación, a saúde e por suposto a educación. Aínda que os avances son sempre positivos, o seu uso masivo deu lugar á aparición dos que empregan esta ferramenta con fins maliciosos. Os ciberataques como o phishing ou o ransomware e a fraude on-line non fan máis que aumentar, tal e como demostran os alarmantes resultados do balance realizado polo Instituto Nacional de Ciberseguridad de España (INCIBE, 2022a). Malia que moitos usuarios e usuarias cren que os riscos que os axexan na Internet están asociados aos coñecidos hackers, a verdade é que moitas veces son eles mesmos os que se poñen en perigo mediante prácticas de risco como o sexting, que a miúdo remata coa difusión de contido íntimo, o revenge porn e o cyberbullying. Estas prácticas teñen especial importancia na adolescencia, xa que se trata dunha etapa con importantes cambios no plano psicolóxico, biolóxico e interpersoal (Steinberg, 2008). Sumado a isto, cómpre destacar os cada vez máis comúns problemas de adición ás TIC. Un estudo levado a cabo pola Fundación Barrié (2022) mostrou que un 95,7% dos dez mil adolescentes enquisados ten o seu propio smartphone con conexión a Internet e que o 78,8% está rexistrado en 3 ou máis redes sociais (YouTube, Instagram, TikTok…), nas que o 10,5% pasa 5 horas diarias.

Dende a Administración pública estase tratando de remediar esta situación mediante campañas de concienciación e outros recursos, así como incluíndo no currículo básico da LOMLOE contidos de Ciberseguridade dentro da Competencia Dixital. Mais… que efectividade están a ter estas medidas entre o profesorado, familias e alumnado de Educación Secundaria Obrigatoria? Coñecen os riscos máis básicos e as campañas e servizos sobre Ciberseguridade que a Administración pon á súa disposición? Co fin de avaliar estas circunstancias, elaborouse e administrouse un cuestionario on-line entre os meses de xaneiro e marzo de 2023. En total participaron 1120 persoas, as cales se agruparon en 4 perfís tal e como se amosa na Figura 1.

Os resultados obtidos dan respostas rotundas ás cuestións presentadas anteriormente. Na Figura 2 pódese observar como o smishing, o risco máis común na actualidade, é un misterio para todos os perfís. Ademais, a falsa crenza de que calquera páxina web que teña un cadeado (🔒 HTTPS) é segura está amplamente estendida – Si, así é, é un mito! Se acabas de descubrilo lendo este artigo… Xenial! Xa serviu para algo. En canto á efectividade dos esforzos da Administración por difundir as súas campañas e servizos, a Figura 3 demostra que aínda queda moito traballo por facer. Finalmente, dos 1120 participantes, tan só 92 souberon identificar que o número telefónico 017 corresponde á liña de axuda en Ciberseguridade do INCIBE.

Os resultados do cuestionario avalan a preocupante situación que vivimos, mais resignarse e aceptar que as cousas son así nunca é unha solución. Polo tanto, decidiuse desenvolver un recurso que permitise á cidadanía, en especial ao alumnado de Secundaria, mellorar as súas competencias en Ciberseguridade e que axudase a dar a coñecer os recursos, campañas e institucións existentes. Con esa finalidade nace CYBERTOWN 2D (http://bit.ly/cybertown-2d), un xogo 2D con estilo Pixel Art que evoca aos primeiros xogos da franquía Pokémon. Para o seu desenvolvemento partiuse dos aspectos positivos e puntos a mellorar dos recursos interactivos que a Administración lanzou nos últimos anos, facendo especial fincapé no aspecto didáctico. Mediante a técnica do storytelling trátanse tres casos reais; o primeiro deles sobre smishing e fraude en Internet, o segundo sobre compras on-line seguras e o último sobre sexting e a importancia da privacidade na Rede para evitar a difusión de contido de carácter íntimo. CYBERTOWN 2D busca concienciar sobre estas situacións e proporcionar ferramentas que permitan identificar e evitar estes riscos, así como outras que axuden a remediar os erros que se cheguen a cometer. O recurso da a posibilidade de expandir a información proporcionada a través de ligazóns a recursos nos sitios web do INCIBE, a Oficina de Seguridade do Internauta (OSI) —que depende do INCIBE— e a Axencia Española de Protección de Datos (AEPD).

Este recurso foi presentado nun centro de Educación Secundaria onde o alumnado do primeiro curso dedicou dúas sesións de cincuenta minutos a xogar e avaliar dita experiencia. A súa valoración foi moi positiva: CYBERTOWN 2D logrou captar a súa atención dende o primeiro momento, ensinándolles a identificar os riscos máis comúns e dándolles a coñecer outras ferramentas coas que defenderse na Rede. Entre os aspectos mellor valorados cómpre destacar a inclusión de casos reais, a explicación das causas e consecuencias de cada risco e o emprego dunha linguaxe fácil de comprender.

A Ciberseguridade representa un dos maiores problemas da sociedade actual. Malia os grandes esforzos da Administración por protexer e formar a cidadanía, aínda queda moito por facer, polo que resulta indispensable seguir traballando e desenvolvendo recursos efectivos como CYBERTOWN 2D.